Praca spawacza wiąże się z ciągłą ekspozycją na czynniki szkodliwe dla zdrowia. Dymy spawalnicze to złożona mieszanina gazów i drobnych pyłów, które bez odpowiedniej ochrony mogą prowadzić do poważnych chorób układu oddechowego, a nawet mieć działanie rakotwórcze. W 2026 roku przepisy BHP oraz normy dotyczące Najwyższych Dopuszczalnych Stężeń (NDS) stawiają przed zakładami przemysłowymi rygorystyczne wymagania. Jak skutecznie zadbać o czyste powietrze w spawalni i przejść kontrolę Państwowej Inspekcji Pracy?

Aktualne normy i przepisy prawne

Kwestie bezpieczeństwa przy pracach spawalniczych reguluje w Polsce kilka kluczowych dokumentów prawnych oraz norm technicznych:

• Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 27 kwietnia 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach spawalniczych (Dz.U. 2000 nr 40 poz. 470) - stanowi fundament organizacji bezpiecznego stanowiska pracy.
• Rozporządzenie MRiPS w sprawie NDS - określa najwyższe dopuszczalne stężenia i natężenia czynników szkodliwych w środowisku pracy.
• Dyrektywa 2017/164/UE - europejskie wartości NDS wdrożone do polskiego porządku prawnego.
• PN-EN ISO 15012-1 - norma określająca wymagania, badania oraz oznakowanie urządzeń do filtrowania powietrza pod kątem klas spawania (W2, W3).

Nowe limity NDS - kluczowe dane liczbowe

Wartości graniczne substancji szkodliwych w dymie spawalniczym są systematycznie zaostrzane. W 2026 roku przedsiębiorcy muszą pamiętać o następujących limitach:

• Pyły spawalnicze ogółem: Aktualna obowiązująca wartość NDS wynosi 5,0 mg/m?.
• Chrom (VI): Od 17 stycznia 2025 roku obowiązuje znacznie obniżona, bardzo rygorystyczna wartość 0,005 mg/m? (wcześniej wynosiła ona 0,010 mg/m?). Zmiana ta ma kluczowe znaczenie przy obróbce stali nierdzewnych.
• Mangan (frakcja respirabilna): Podlega ścisłym limitom NDS według aktualnego rozporządzenia. Jest to pierwiastek silnie toksyczny, wykazujący działanie rakotwórcze m.in. przy spawaniu stali wysokostopowych.
• Tlenek azotu: Wartość NDS wynosi 2,5 mg/m? (dla sektora górnictwa i budowy tuneli obowiązuje okres przejściowy do 21 sierpnia 2026 roku).

Jak zbudowany jest skuteczny system? Filtracja wielostopniowa

Aby sprostać tak surowym normom, nowoczesne urządzenia odpylające wykorzystują filtrację wielostopniową. Taka struktura gwarantuje nie tylko czyste powietrze, ale i dłuższą żywotność samego systemu:

• Stopień 1: Iskrołap - wykonany w formie siatki metalowej lub konstrukcji labiryntowej. Jego zadaniem jest wyłapywanie iskier oraz dużych cząstek, co bezpośrednio chroni delikatniejsze wkłady filtracyjne przed przepaleniem i pożarem.
• Stopień 2: Filtr główny - najczęściej wkład patronowy (nabojowy) wykonany z poliestru lub celulozy. Stosuje się tu klasę filtracji M (wg DIN EN 60335-2-69) bądź filtry F9/H13. W przypadku, gdy oczyszczone powietrze wraca na halę (recyrkulacja), przepisy bezwzględnie wymagają filtrów o najwyższej skuteczności.
• Stopień 3: Filtr węglowy (opcjonalny) - montowany przy spawaniu metali zaolejonych lub procesach generujących duże ilości ozonu. Odpowiada za redukcję uciążliwych zapachów oraz gazów.

Klasy urządzeń filtracyjnych (PN-EN ISO 15012-1)

Urządzenia dobiera się pod kątem specyfiki produkcji:

• Klasa W2: Przeznaczona do standardowej filtracji dymu spawalniczego.
• Klasa W3: Zapewnia najwyższą skuteczność. Jest absolutnie wymagana przy spawaniu stali wysokostopowych (zawierających chrom i nikiel) oraz w sytuacjach, gdy realizowana jest recyrkulacja powietrza z powrotem do hali.

Kontrole PIP - co sprawdza inspektor?

Podczas kontroli Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) w spawalni, inspektorzy weryfikują przede wszystkim:

• Czy każde stałe stanowisko pracy zostało wyposażone w sprawny odciąg miejscowy.
• Czy w zakładzie regularnie i terminowo wykonywane są pomiary stężeń czynników szkodliwych (NDS).
• Czy filtry są regularnie wymieniane, a cała instalacja posiada dokumentację techniczną potwierdzającą jej sprawność.
• Czy przy spawaniu stali wysokostopowych i jednoczesnym stosowaniu recyrkulacji powietrza firma korzysta z urządzeń certyfikowanych w klasie W3.

Wymagania w praktyce: O czym musi pamiętać pracodawca?

Sama wentylacja ogólna hali w świetle przepisów BHP to za mało. Prawo nakazuje stosowanie wentylacji stanowiskowej na każdym stałym stanowisku spawalniczym. Kluczowa jest tu poprawna eksploatacja - odległość ssawki od źródła emisji dymu powinna wynosić maksymalnie 50 cm. Zwiększenie tego dystansu sprawia, że odciąg gwałtownie traci swoją skuteczność. Dlatego tak ważne jest regularne szkolenie personelu.

W zależności od wielkości zakładu stosuje się różne podejścia technologiczne. Małe warsztaty najczęściej stawiają na mobilne urządzenia z filtrem patronowym, które można łatwo przestawiać. Duże hale produkcyjne wymagają z kolei zaawansowanych systemów centralnych typu push-pull lub rozbudowanych instalacji kanałowych z odciągami ramieniowymi.

Projektując lub modernizując stanowiska spawalnicze, warto zaufać sprawdzonym markom, które dostarczają systemy skrojone pod aktualne wymagania prawne. Kompleksowe wsparcie oraz najwyższej jakości rozwiązania w zakresie odpylania przemysłowego oferuje polski producent Nawara, specjalizujący się w projektowaniu kompletnych systemów filtracji i odciągów dla branży metalowej, drzewnej oraz budowlanej. Inwestycja w certyfikowane instalacje odciągowe to nie tylko gwarancja bezproblemowych kontroli PIP, ale przede wszystkim bezcenna ochrona zdrowia pracowników.